Spuścizna Tadeusza Antoniego Skowrońskiego (1896–1986) – wybitnego polskiego dyplomaty, Posła Nadzwyczajnego i Ministra Pełnomocnego w Rio de Janeiro w latach 1938–1945 – to jedna z najcenniejszych i największych kolekcji w naszych zbiorach. Ta niezwykła darowizna dotarła do nas prosto z Brazylii.
Donatorami kolekcji są wnuki dyplomaty: André Nelson de Mello Skowroński oraz Maria Cristina de Mello Oliveira Skowroński Flynn, a także jego synowa – Silvia Maria Melo de Oliveira Skowroński.
O kolekcji
Przesyłka zawiera pamiątki osobiste, przedmioty codziennego użytku, porcelanę, szkło, srebra, dzieła sztuki, meble, archiwalia oraz cenny księgozbiór. Obiekty te pochodzą zarówno z rodzinnego majątku Skowrońskich w Torzeńcu, jak i z polskich placówek dyplomatycznych, w których służył Tadeusz Skowroński. Łącznie spuścizna obejmuje ponad 600 obiektów, zgrupowanych w 255 pozycjach inwentarzowych.
O wyjątkowej wartości darowizny świadczy niezwykły życiorys jej twórcy.
Tadeusz Skowroński: Dyplomata, artysta i żołnierz
Karierę państwową rozpoczął u boku Romana Dmowskiego podczas konferencji pokojowej w Paryżu. Jako zaufany współpracownik MSZ, w 1919 roku objął urząd II sekretarza w Poselstwie Polskim w Rzymie. Gdy wybuchła wojna polsko-bolszewicka, przerwał służbę dyplomatyczną, by wstąpić do 203. Ochotniczego Pułku Ułanów. Przeszedł imponujący szlak bojowy, walcząc m.in. pod Ciechanowem, Modlinem i Dubnem.
W okresie międzywojennym był aktywnym polskim dyplomatą. Reprezentował Polskę na kluczowych konferencjach w Londynie, Genui i Lozannie, a także kierował placówkami w Brukseli, Bernie i Amsterdamie. W 1927 roku poślubił Chrystynę Marię Melanię Turno, osiadając w rodzinnym majątku w Torzeńcu.
W marcu 1938 roku został Posłem Nadzwyczajnym i Ministrem Pełnomocnym RP w Rio de Janeiro. Podczas II wojny światowej jego misja w Brazylii stała się centrum pomocy dla rodaków – Skowroński zjednoczył Polonię, założył Komitet Pomocy Ofiarom Wojny i organizował transporty ton żywności oraz leków do kraju. Po 1945 roku pozostał na emigracji, wykładając na uniwersytecie w Rio de Janeiro oraz rozwijając brazylijski przemysł motoryzacyjny.
Znaczenie kolekcji
Spuścizna Tadeusza Skowrońskiego przypomina nam o świecie, który zginął bezpowrotnie. Roztrzaskany w tysiące elementów, zdeptany okrutnie przez okupantów w czasie II wojny światowej. Pamiątki z ukochanego Torzeńca, ślady szlacheckich rodów, głęboko patriotycznej rodziny. Historie i tradycje przekazywane z pokolenia na pokolenie. Dla Rodziny Skowrońskich miały nie tylko olbrzymią wartość sentymentalną i duchową, ale również były zobowiązaniem. Decyzja donatorów, bardzo świadoma i przemyślana, to wyraz zaufania okazanego całej naszej społeczności akademickiej. Dziś pamiątki Rodziny Skowrońskich stają się wspaniałą lekcją historii i życia w zgodzie z wartościami.
Wybrane obiekty z wystawy stałej:
Meble i elementy wnętrz
- Szafa przeszklona (witryna) z herbami Turno i Skowroński – jeden z najcenniejszych obiektów w kolekcji, własnoręcznie zdobiony przez Tadeusza Skowrońskiego. Ten czarny, polichromowany mebel na wygiętych nogach posiada malowaną dekorację w formie złoconej wici roślinnej oraz złocone krawędzie. W zwieńczeniu szafy znajduje się owal z widokiem pałacu w Torzeńcu, a na ściankach bocznych widnieją herby rodowe: Turno oraz Skowrońscy. Witryna wyposażona jest w ozdobne uchwyty w formie lwich głów oraz szuflady z pozłacanymi motywami roślinnymi.
- Stolik nocny rokokowy – wykonany z litego drewna politurowanego na kolor wiśniowy, wsparty na czterech giętych nogach; wyposażony w szufladę i ażurowe uchwyty.
- Krzesła w stylu biedermeier – zestaw mebli z drewna wiśniowego z ażurowymi oparciami zdobionymi motywem rozet i wolut.
- Fotel rokokowy (francuski) – rzeźbiony mebel z bogatą tapicerką gobelinową przedstawiającą motywy ptaków.
Malarstwo, grafika i fotografia
- „Portret Tadeusza Skowrońskiego” (1943) – olej na płótnie autorstwa Dymitra Izmailovitcha, przedstawiający dyplomatę na tle pałacu w Torzeńcu.
- „Potrójny portret Elżbiety Jezierskiej” – pastel nieznanego autora ukazujący trzy ujęcia młodej kobiety w sukni w stylu empire.
- „Krajobraz zimowy ze świerkami” (1940) – akwarela autorstwa Brunona Lechowskiego.
Porcelana i szkło
- Filiżanki z herbami Turno i Skowroński – włoska porcelana (Isola Bella) zdobiona scenami bukolicznymi oraz rodową heraldyką.
- Sosjerka z godłem II RP – biała porcelana z manufaktury w Ćmielowie; element oficjalnej zastawy reprezentacyjnej z Poselstwa Polskiego w Rio de Janeiro.
- Wyroby ze szkła weneckiego (Murano) – kolekcja obejmująca dekoracyjne szklane warzywa, karafki oraz cienkościenne naczynia.
Pamiątki historyczne i dyplomatyczne
- Tłok pieczętny – metalowa pieczęć z orłem RP, używana w polskiej placówce dyplomatycznej w Brazylii.
Za każdym obiektem kryje się historia. Kolekcja nie wyjawiła jeszcze wszystkich swoich sekretów. Nie przestaje zachwycać i zadziwiać.
Kolekcja Rodziny Skowrońskich
- Liczba obiektów: 600+
- Status: Wystawa stała / Archiwum
- Dostępność: Kolekcja dostępna dla zwiedzających w godzinach otwarcia Muzeum.
- Kwerendy: Osoby zainteresowane badaniem archiwaliów proszone są o kontakt z działem inwentarzy.
Jeśli posiadają Państwo informacje, fotografie lub wspomnienia związane z rodziną Skowrońskich lub majątkiem w Torzeńcu, prosimy o kontakt. Każdy element układanki pomaga nam lepiej zrozumieć ten utracony świat.
oprac. dr Aleksandra Sara Jankowska
