Nowoczesne, progresywne i… zjednoczone. Ogólnopolska konferencja muzeologiczna w Toruniu. Głos Muzeum Dyplomacji i Uchodźstwa Polskiego UKW w dyskusji o przyszłości muzealnictwa

Na kilka dni Toruń stał się stolicą polskiego muzealnictwa. Wszystko za sprawą konferencji naukowej „Nowoczesne i progresywne muzeum – relacje i narracje”, która w dn. 20 – 23 października 2026 r. przykuła uwagę wszystkich pracujących na rzecz dziedzictwa.  Wydarzenie to połączyło dwie niezwykle ważne inicjatywy: 3. edycję ogólnopolskiej konferencji „Nowoczesne muzeum – relacje i narracje” oraz jubileuszową, 10. Ogólnopolską Konferencję Naukową Stowarzyszenia Muzeów Uczelnianych. Dwa do tej pory odrębne przedsięwzięcia – przygotowywane oddzielnie pod auspicjami muzeów samodzielnych oraz tych funkcjonujących w strukturach uczelni – stworzyły wspólną przestrzeń. Nikt nie ma wątpliwości – synergia tych dwóch światów była polskiemu muzealnictwu po prostu niezbędna.

Konferencja zgromadziła ponad 200 uczestników i reprezentantów aż 59 instytucji z całej Polski – od wielkich muzeów narodowych i państwowych, przez placówki samorządowe i regionalne, aż po prężnie działające muzea akademickie. Wydarzeniu patronowały m.in. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a merytorycznie wspierały je kluczowe organizacje branżowe, z polskim oddziałem ICOM na czele.

Z dumą piszemy, że Muzeum Dyplomacji i Uchodźstwa Polskiego Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy miało również swój udział w przygotowaniu tego wydarzenia. Przedstawicielka naszego Muzeum  zasiadała w komitecie naukowym konferencji.

Co w jej ocenie było kluczowe? – Połączenie perspektyw muzeów klasycznych oraz uczelnianych udowodniło, że muzea akademickie są dziś w pełni równoprawnym, potężnym partnerem do merytorycznej rozmowy. Instytucje te, choć zakorzenione w tradycji uniwersyteckiej i realiach uczelni wyższych, coraz śmielej wychodzą ze swoimi unikatowymi zbiorami i narracjami do szerokiej społeczności. Muzea uczelniane, zapraszając zwiedzającego do świata akademickiego, dzielą się tym, co w naszych murach najcenniejsze – pieczołowicie przechowywaną pamięcią, dorobkiem kolejnych pokoleń badaczy oraz historią nauki. Aby sprostać wyzwaniom, które niesie przyszłość, musimy profesjonalizować naszą działalność, musimy rozmawiać, a przede wszystkim – nawzajem się słuchać – podkreśla dr Aleksandra Sara Jankowska z Muzeum Dyplomacji i Uchodźstwa Polskiego Wydziału Historycznego UKW.

Podczas 12 sesji referatowych wysłuchaliśmy ponad 81 wystąpień. Ogromne zainteresowanie konferencją i aktywny udział w niej całego środowiska, nie były dziełem przypadku. W dobie dynamicznych przemian społecznych i technologicznych współczesne muzea – bez względu na ich formalny status czy organ założycielski – stoją przed dokładnie takimi samymi wyzwaniami: od cyfryzacji i etyki wykorzystania sztucznej inteligencji, poprzez budowanie głębokich relacji z publicznością, odpowiedzialności za dziedzictwo, po zachowanie tożsamości i autentyczności muzeum jako depozytariusza pamięci.

Pierwszego dnia muzealnicy obradowali wspólnie w Auli UMK, skupiając się na misji muzeum oraz jego roli w życiu społeczności. Obrady otworzył referat dra Michała Niezabitowskiego z Muzeum Krakowa, Prezesa Stowarzyszenia Muzealników Polskich, który mówił o muzeach w dobie zmierzchu państw narodowych. Zaraz po nim dr Aleksandra Jankowska z Muzeum Dyplomacji i Uchodźstwa Polskiego wygłosiła referat pt. Nowoczesność w służbie „długiego trwania”. Krytyczna analiza postulatu muzeum progresywnego z perspektywy funkcji „custos”.

W tej samej sesji głos zabrali również przedstawiciele innych ośrodków akademickich i muzealnych, stawiając pytania o przyszłość muzealnictwa, o kategoryzację kolekcji. Zastanawiano się, gdzie leży granica między gabinetem osobliwości a pracownią badacza. Muzea uczelniane prowokacyjnie pytały, od kiedy liczy się historia młodej uczelni oraz kiedy możemy mówić o narodzinach kultury studenckiej – jak ją uchwycić i zachować.

Drugi dzień konferencji toczył się równolegle w reprezentacyjnych przestrzeniach Ratusza Staromiejskiego oraz w Kujawsko-Pomorskim Teatrze Muzycznym. Poruszono szereg kluczowych zagadnień, m.in. mierzenie się z „trudnymi tematami” w muzeum, odpowiedzialność instytucji wobec środowiska naturalnego, a także ich zobowiązania względem zbiorów i dziedzictwa. Uczestnicy dyskutowali także o rozwoju działalności naukowej, profilu współczesnej publiczności oraz śmiało wkraczających do branży technologiach sztucznej inteligencji.

Trzeci dzień konferencji gościł w murach Wydziału Matematyki i Informatyki UMK. Rozpoczął go pasjonujący panel dyskusyjny pt.: „AI i prawo autorskie. Kazus muzealno-naukowy”, w którym wzięli udział prof. Włodzisław Duch (UMK) oraz Krzysztof Haczewski (Muzeum Krakowa). Moderatorem debaty był Piotr Górajec, Dyrektor Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.  Całość obrad zamknęła sesja w całości poświęcona edukacji muzealnej.

Łącznie 12 sesji tematycznych, liczne fora projektowe oraz sesje poświęcone nowym technologiom udowodniły, że polskie muzealnictwo potrafi krytycznie diagnozować swoją kondycję i śmiało patrzy w przyszłość.

Intensywna wymiana myśli w Toruniu stanowiła doskonałą platformę integracji przed planowanym na maj 2027 roku II Kongresem Muzealniczek i Muzealników Polskich.

Wypracowane tu wnioski, silny głos środowiska akademickiego oraz zacieśnienie współpracy między różnymi typami instytucji z pewnością realnie wpłyną na dalsze kierunki rozwoju polskiego muzealnictwa, po raz kolejny przypominając, że w trosce o wspólne dziedzictwo największą siłą jest konsolidacja i partnerstwo. Niezwykle cieszy nas fakt, że Uniwersytet Kazimierza Wielkiego ma swój aktywny i twórczy udział w tak ważnej dyskusji nad kształtem i przyszłością polskich muzeów.